Boeing Devam Eden Vaka2. Blm

Bu, Boeing hakknda devam eden bir davann ikinci ksm. Her blm, Boeing 737 MAX trajedisiyle ilgili sorunlar ynetmeye alrken Boeing'in karlat sorunlar ele alyor. 2. Ksm, 3. ve 4. Blmlerde kapsanan kavramlar birletirir. Vakay okuyun ve takip eden sorular yantlayn.

BLM 3: Yneticinin Deien alma Ortam ve Etik Sorumluluklar: DORU EY YAPMAK

Vakann bu blmnde Boeing'in etik sorumluluklarn ve kararlarnn eitli paydalar zerindeki etkisini tartacaz.

Uak Yapmclarnn Dzenlenmesi

Ulatrma Bakanl bnyesindeki bir kurum olan Federal Havaclk daresi (FAA), Boeing'i harici bir payda olarak denetler. Yllar boyunca FAA, endstri profesyonellerinin daha fazla teknik uzmanla sahip olduunu iddia ederek Boeing'e daha fazla gzetim yetkisi verdi. irket, yeni uaklarn daha hzl bir ekilde havalandrabildii ve brokratik kaynakl yavalamalar en aza indirebildii iin bu deiiklik Boeing'e fayda salyor. Her bir tarafn gzetime katkda bulunduu kaynaklar, hkmetten endstriye sismik kaymay vurgular. FAA'nn yeni uak sertifikalarn denetleyen Boeing Havaclk Gvenlii Gzetim Ofisi, 45 dzenleyiciden oluan bir ekibe sahiptir. Bunu, FAA tarafndan kilit sertifikalandrma almalarn yrtme yetkisi verilen 1.500 Boeing alanyla karlatrn. ¹

Manevra Karakteristikleri Artrma Sistemi (MCAS) gibi gelimi yazlm sistemleriyle yetkilendirme sreci daha karmak hale geldi. (MCAS' ve iki uak kazasnda oynad rol vakann I. Blmnde tarttk). ki lmcl 737 MAX kazasn aratran bir panele gre, MCAS ile ilgili hayati bilgiler, sertifikasyon srecinin bir paras olarak Boeing tarafndan FAA ile paral bir ekilde paylald. "MCAS, baz FAA personeline brifing vermi olsa da, amalanan ilev tanm, arayzleri ve mimarisi gibi MCAS ilevinin temel ynleri, sertifika teslim belgeleri araclyla dorudan FAA tarafndan dorudan grlemedi" diyor. panel raporu. ² Baz durumlarda Boeing, dzenleyici kurumlarla bilgi bile paylamad. rnein irket, daha sonra MAX gelitirme srecinde bir uan kontroln ele geirme ve pilotlar geersiz klma asndan MCAS' daha agresif hale getirdi ve bu deiiklii, dzenleyici kurumun gvenlik deerlendirmesinin bir paras olarak FAA'ya sunmad. ³ Bu gerekler, FAA iindeki birok teknik uzmann, kurumun delegasyonunun ok ileri gittiini syleyerek dzenleyicinin Boeing ile ilikisini sorgulamasna yol at. rnein, bir FAA mhendisi Seattle Times'a Boeing deerlendirmelerinde "FAA'nn ok daha ilgili olduundan emin olmamz gerekiyor..." dedi. ⁴

Daha da kts, 2020'de kongre mfettilerine yaynlanan Boeing e-postalar, federal kurallarla alay etme, dzenleyicileri aldatma ve MAX'n tasarmndaki potansiyel kusurlar hakknda aka yapma kltrn gsterdi. Ailenizi Max simlatr ile eitilmi bir uaa bindirir miydiniz? 2018'de bir alan i arkadana, "Hayr," dedi. 2017'de baka bir alan, MAX'n "... srayla maymunlar tarafndan denetlenen palyaolar tarafndan tasarlandn" syledi. Hatta baz durumlarda Boeing alanlar, MAX' inceleyen FAA dzenleyicilerinin yetkinliini hedef ald. FAA yetkililerine az nce sunum yapan bir alan, MAX'n o kadar karmak olduunu ve ajans yetkililerinin "... televizyon izleyen kpekler gibi" olduunu syledi. ⁵

Kongre mfettileri, Boeing'in iki lmcl MAX kazasna yol aan bir "gizleme kltr" ve maliyet drmeye sahip olduu sonucuna vard. Spesifik olarak, bir Kongre raporu, Boeing'in rakip Airbus ile rekabet etmek iin "muazzam bir mali bask altnda" olduunu ve bu nedenle yeni bir uak gelitirmek yerine 737'yi elden geirmek iin kt bir karar verdiini ortaya kard. Kongre yeleri de FAA'y sulad. Mfettilerin fkesini artran bir rnek, Kongre'nin ak bir kar atmas olarak grd Boeing alanlarnn kendi uaklarn onaylayabilmesiydi. ⁶

Boeing Daha Fazla zerklik Ald

Kongre'nin 2018 FAA Yeniden Yetkilendirme Yasas'n kabul etmesi nda Boeing'in sorgulanabilir davran daha da sorunlu. Yasa, iki lmcl MAX kazasndan nce yrrle girdi ve dzenleyicilerin uak reticilerinin almalarn denetlemesini daha da zorlatryor. Boeing, ba rakibi Airbus ile daha rekabeti hale getireceini syleyerek yasann gemesi iin lobi yapt. Baz paydalar yeni yasa hakknda ciddi uyarlarda bulundu. rnein, FAA mfettilerini temsil eden bir alma grubu, yasann hkmeti bir "lastik damgas" haline getireceine dair endielerini dile getirdi ve dzenleyicilerin ancak bir uak dtkten ve insanlar ldkten sonra mdahale edebileceini syledi. Dier uzmanlar, New York Times'a , yeni kurallarn yolcu gvenliinden ok Boeing'in son teslim tarihlerini nceliklendirdiini sylyor. ⁷

Gerekten de Boeing, yeni yasann uzun vadeli karlarna uygun olduuna inanyor. Ancak 737 MAX hakknda bildiklerimizi bilmek yolcu gvenliinin yararna m?

BLM 4: KRESEL YNETM: SINIRLAR TESNDE YNETM

Vakann bu blm, kresellemeye ve Boeing'in Amerika Birleik Devletleri dnda oynad role odaklanmaktadr.

Gerek Bir Kresel irket

Boeing, dnyann en kresellemi irketlerinden biridir. Gelir asndan bakldnda, irketin ticari uak satlarnn yaklak yzde 70'i Amerika Birleik Devletleri dndaki mterilerden geliyor. Uak reticisi, 150 lkedeki havayollarn ve devlet mterilerini destekliyor ve 65 lkede bireyleri istihdam ediyor. Boeing'in uluslararas operasyonlar, portfynn o kadar nemli bir parasdr ki, kurulu 2001 ylnda Boeing International' kurmutur. Boeing International, reticinin byme ve retkenlik giriimlerine, yeni ilerine ve Amerika Birleik Devletleri dndaki endstriyel ortaklklarna nclk etmektedir. ⁸

Boeing, tedarik zincirinde de kresellemeden yararlanyor. rnein, 787 Dreamliner uanda Gney Kore, talya, Japonya, Avustralya, in, sve ve dierlerinden tedarik edilen paralar var. ⁹ MAX ayrca, General Electric ile Fransz Safran'n ortak giriimi olan CFM International tarafndan retilen motorlar da dahil olmak zere baz paralar denizar lkelerden tedarik ediyor. ¹⁰

Son olarak Boeing, dnyann drt bir yanndaki insanlar birbirine balayan bir rn yaratyor. irketin hizmette olan 10.000'den fazla ua veya dnya filosunun neredeyse yars var. Ve uaklar sadece insanlar hareket ettirmiyor. Boeing, dnya apnda hzl kresel ticareti mmkn klan birden fazla kargo ua varyasyonuna sahiptir. Aslnda, dnyadaki kargo tamaclnn yaklak yzde 90' Boeing uaklar ile yaplyor. ¹¹

Amerika Birleik Devletleri ve Avrupa Birlii: Bir Tarife Hikayesi

Tipik olarak, kresel ilikiler ve ticaret anlamalar yalnzca bir veya iki irkete odaklanmaz. Ancak Boeing, Amerika'nn en byk imalat ihracats olarak kendi snfndadr. Uak reticisi yllarca ba rakibi Airbus'n Avrupa Birlii'nden (AB) yasa d sbvansiyonlar aldndan ikayet etti. Bu sbvansiyonlarn, Airbus'n Amerikal rakibiyle rekabet edebilmesini salayan devlet kredileri eklinde olduunu iddia etti. Dnya Ticaret rgt (DT), Ekim 2019'da Boeing ile anlat ve ABD'ye AB'ye 7,5 milyar dolarlk rekor bir misilleme tarifesi uygulama yetkisi verdi. Haftalar sonra Bakan Trump, bu tarifeleri yalnzca Airbus'a deil, ayn zamanda Fransz arab ve spanyol zeytinya gibi Avrupa tarm rnlerine de koydu. ¹²

Boeing, DT 2020'de Amerikan uak reticisinin Washington eyaletinden yasad sbvansiyonlar aldna karar verdii srece tarife zaferinin tadn karamad. Devlet o zamandan beri bu sbvansiyonlar iptal etti, ancak DT'nn AB'nin misilleme tarifeleri uygulamasna izin verip vermeyecei henz belli deil. ¹³ AB tarifesi Boeing iin kt bir zamanda gelebilir. irket, 737 MAX'n karaya oturmas nedeniyle Norve'ten Hindistan'a ve in'e kadar ok sayda tazminat davasyla kar karya. ¹⁴ irket ayrca kazalarda hayatn kaybedenlerin aile yeleri iin 100 milyon dolarlk bir tazminat fonu oluturmaya zorland. ¹⁵

Uzmanlar, ksasa ksas tarifelerinin artan kreselleme nedeniyle yalnzca Boeing ve Airbus'a deil, hem ABD'ye hem de AB'ye zarar verdiini dnyor. Airbus CEO'su Guillaume Faury, Airbus'n uakla ilgili tedarikinin yaklak yzde 40'nn ABD'li tedarikilerden geldiini syledi. "Bu ABD tedarik zinciri, yalnzca son ylda toplam 50 milyar dolar bulan harcamalarla 40 eyalette 275.000 Amerikan iini destekliyor." ABD havayollar da Airbus'taki Amerikan tarifelerinden dorudan etkilenecek. rnein, Delta Air Lines sipari ettii 246 Airbus ua iin yzde 10 daha fazla demek zorunda kalacak. Gelire gre dnyann en byk havayolu irketi, ABD tarifelerinin "ABD'li tketiciler ve irketler iin haksz bir vergi" olduunu iddia ediyor. ¹⁶

Soru 1: Organizasyon dndaki paydalar topluluu asndan FAA, Boeing'in ______ ortamndadr.

oktan semeli

• ekonomik

• yasal, siyasi

• genel

• rekabeti

• grev

Soru 2: Boeing'in 2018 tarihli FAA Yeniden Yetkilendirme Yasasn desteklemek iin yrtt lobi faaliyetleri, etik ikilemlerin zmne ynelik hangi yaklam yanstyor?

• faydac

• ahlaki haklar

• adalet

• bireysel

• Eitlik

Soru 3: FAA'nn Boeing'e hava arac sertifikasyon sorumluluu delegasyonu, d ortamda hangi kuvveti temsil ediyor?

oktan semeli

• sosyokltrel

• yasal, siyasi

• teknolojik

• uluslararas

• ekonomik

Soru 4: Kongre mfettileri, Boeing'in aadaki alanlardan hangisinde etik bir hata yaptn belirtmediler ?

oktan semeli

• deerler

• ayrmclk

• salk ve gvenlik dzenlemelerinin ihlali

• kar atmalar

• Kfrbaz davran

Soru 5: Vakaya gre, Boeing'in uluslararas alanda genilemeye devam etmesinin nedenleri arasnda aadakilerden hangisi yer alr?

oktan semeli

• finansal sermayeye eriim

• arz ve yeni pazarlarn mevcudiyeti

• yeni pazarlar

• sarf malzemelerinin mevcudiyeti

• yeni pazarlar ve finansal sermayeye eriim

Soru 6: CFM International bir a(n) rneidir

oktan semeli

• franchise.

• ihracat dzenlemesi

• ortak giriim.

• ithalat dzenlemesi

• tamamna sahip olunan yan kurulu.

Soru 7: Bakan Trump'n Airbus tarifeleri Boeing'e fayda salayacak m?

oktan semeli

• Evet, nk Boeing 7,5 milyar dolar tazminat alacak.

• Hayr, nk ABD havayollar Airbus'a ynelik yaptrmlardan kanacak.

• Evet, nk ABD havayollar sonunda Airbus yerine Boeing ua satn alacak.

• Hayr, nk AB misilleme yapabilir ve hem Boeing hem de Airbus tedarikileri paylar.

• Evet, nk Boeing, MAX' daha erken yeniden piyasaya srebilecek.